Συναίσθημα από τον τόπο σου – Μια ανατρεπτική θεώρηση της οικουμενικότητας των συναισθημάτων

Την πρώτη φορά που είδα την ταινία της Pixar Τα Μυαλά που κουβαλάς (Inside Out, 2015), εντυπωσιάστηκα τόσο από τη δεξιοτεχνία της, ώστε δεν συνειδητοποίησα ότι υπήρχε κάτι περίεργο, σχεδόν απόκοσμο, στους ανθρώπινους χαρακτήρες της. Με γοήτευσε η μικρή Ράιλι, η πρωταγωνίστρια, με τα φλύαρα πλάσματα να τριγυρίζουν χοροπηδώντας στο κεφάλι της. Είναι η Χαρά, μια εντυπωσιακή εκδοχή της Τίνκερμπελ με κομμένα μπλε μαλλιά και αδάμαστη αισιοδοξία. Ο Θυμός, ένα φλεγόμενο κόκκινο κούτσουρο με μάτια σαν σχισμές και φωτιά να ξεπηδά από το κεφάλι του. Η Θλίψη, μια σταγόνα με γυαλιά. Ο Φόβος, εύσωμος και μωβ, με παπιγιόν και θαμνώδη φρύδια. Και, τέλος, η Αηδία – πράσινη και κομψή, με τις μακριές βλεφαρίδες της να εξέχουν από το πρόσωπό της σαν σκουπόξυλα μινιατούρες.

Από ένα δωμάτιο ελέγχου στο μυαλό της Ράιλι, τα προσωποποιημένα συναισθήματά της είναι υπεύθυνα για τη λειτουργία ενός πίνακα διανομής με κουμπιά και μοχλούς που κάνουν το κορίτσι να χαμογελάει, να βουρκώνει ή να κλαίει ή εξαναγκάζουν το σώμα της σε δράση – τώρα αγκαλιάζει, τώρα κατρακυλά, ποδοπατάει, χτυπά τις πόρτες. Είναι το είδος της ταινίας που θα περίμενε κανείς να κάνει η Pixar – ένα πρώτης τάξεως δράμα συνοδευόμενο από ειρωνικό χιούμορ και αξιολάτρευτους χαρακτήρες. Αλλά όπως με καθετί που φτιάχνεται για να αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές μας, είναι λογικό να μην προσέξουμε κάτι: ότι πίσω από τα μεγάλα και υπέροχα μάτια της, η μικρή Ράιλι είναι ένα αυτόματο, μια μαριονέτα που καθοδηγείται από τα συναισθήματά της.

Αν ήταν απλώς φαντασία, δεν θα τα έβαζα με την ταινία. Αλλά πέρα από την επένδυση φαντασίας του, το Inside Out προωθεί μια άποψη που κυριαρχεί στην ψυχολογία εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια: την ιδέα ότι ορισμένα συναισθήματα είναι καθολικά, έμφυτα και βαθιά ριζωμένα στον εγκέφαλό μας. Όλοι, όπου και να βρίσκονται, προφανώς γνωρίζουν τη χαρά, τη λύπη, τον θυμό, τον φόβο και την αηδία. Όλοι πιστεύουμε ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτά τα συναισθήματα στα πρόσωπα αγαπημένων και αγνώστων, φίλων και εχθρών. Η Βασική Θεωρία των Συναισθημάτων, όπως είναι γνωστή, δεν διδάσκεται μόνο στα πανεπιστήμια, αλλά έχει περάσει σε βιβλία ποπ ψυχολογίας και ραδιοφωνικές εκπομπές και κοκτέιλ πάρτι, διαπερνώντας τη δημόσια συνείδηση ως αδιαμφισβήτητο γεγονός. Για πολύ καιρό, λίγοι το αμφισβήτησαν και όσοι το έκαναν γίνονταν αντικείμενα χλευασμού σε ερευνητικές συγκεντρώσεις ή απορρίπτονταν από επιστημονικά περιοδικά.

@Toddatkins, CC0, via Wikimedia Commons

Η Θεωρία του Βασικού Συναισθήματος –που ονομάζεται επίσης Universality Thesis (Θεωρία της Καθολικότητας) από ορισμένους από τους επικριτές της– ανάγεται στη δεκαετία του 1960, όταν ο Αμερικανός ψυχολόγος Paul Ekman (ο οποίος ήταν σύμβουλος για το Inside Out) μελέτησε τους Fore, μια ιθαγενή κοινωνία στην Παπούα Νέα Γουινέα. Ο Ekman έδειξε ότι οι Fore μπορούσαν να ταιριάξουν φωτογραφίες προσώπων με τις συναισθηματικές εκφράσεις που απεικόνιζαν – χαρούμενος, λυπημένος, θυμωμένος, αηδιασμένος, φοβισμένος ή έκπληκτος – με αρκετά υψηλό βαθμό ορθότητας. Επειδή τα υποκείμενά του είχαν ελάχιστη έκθεση στη δυτική κουλτούρα, ο Ekman ισχυρίστηκε ότι είχε βρει οριστικά στοιχεία για την ύπαρξη έξι βασικών, εξελιγμένων, καθολικά κοινών συναισθημάτων. Επιπλέον, κάθε συναίσθημα συνοδευόταν από ένα ξεχωριστό, εγκεφαλικά δεσμευμένο πρόγραμμα θυμικού. Πυροδοτούμενος από ένα εξωτερικό ερέθισμα, αυτός ο υποκείμενος νευρωνικός μηχανισμός ενεργοποιούσε έναν καταρράκτη προκατασκευασμένων αποκρίσεων, συμπεριλαμβανομένων φυσιολογικών αλλαγών, εκφράσεων του προσώπου, τάσεων συμπεριφοράς και υποκειμενικών καταστάσεων που συνήθως ονομάζουμε συναισθήματα.

Η Θεωρία της Καθολικότητας απευθύνεται στη διαίσθησή μας ότι, κάπου βαθιά μέσα μας, είμαστε όλοι ίδιοι. Ο πολιτισμός προσθέτει χρώμα, αλλά, σε μικρές αφύλακτες στιγμές, η κοινή μας ανθρωπιά διαρρέει: η λύπη αναβλύζει στα μάτια, η χαρά τσαλακώνει τα χείλη. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ωστόσο, αυτή η άποψη έχει δεχθεί επίθεση από μια μικρή αλλά αυξανόμενη ομάδα εικονομάχων ερευνητών. Υποστηρίζουν ότι τα συναισθήματα δεν είναι καλωδιωμένες απαντήσεις που καραδοκούν στον εγκέφαλό μας (ή στα σπλάχνα, εν προκειμένω) περιμένοντας να ενεργοποιηθούν από απειλές ή ευκαιρίες. Αντίθετα, αυτοί οι ερευνητές βλέπουν τα συναισθήματα ως αναδυόμενους, άμεσα σχετιζόμενους με την τοποθεσία, τρόπους οργάνωσης της εμπειρίας: εξαιρετικές πράξεις νοηματοδότησης, που διαμορφώνονται από την περίπλοκη αλληλεπίδραση της φύσης και της ανατροφής. Σε αυτήν την προκλητική νέα αφήγηση –ας την ονομάσουμε Θεωρία Διαφορετικότητας– τι νιώθουμε, πώς το νιώθουμε – ίσως ακόμη και αν το νιώθουμε– εξαρτάται όχι μόνο από τη βιολογία αλλά και από το πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας που χρησιμοποιούμε και του πολιτισμού από τον οποίον προερχόμαστε.

Ο Ekman θεώρησε την ευρύτερη αποδοχή της θεωρίας του ως μια νίκη της επιστήμης έναντι της πολιτικής. Στην αφήγησή του, πήρε το μέρος των αποδεικτικών στοιχείων απέναντι σε έναν λανθασμένο και αβάσιμο πολιτισμικό σχετικισμό, οι υποστηρικτές του οποίου περιελάμβαναν τρεις από τους πιο σημαντικούς ανθρωπολόγους του πρώτου μισού του 20ού αιώνα – τη Margaret Mead, τον Gregory Bateson και τον Ray Birdwhistell. Και οι τρεις υποστήριξαν την ιδέα ότι το περιβάλλον μας, και όχι τα γονίδιά μας, μας κάνουν αυτό που είμαστε. Ότι οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπων δεν πηγάζουν από τη φύση, αλλά από την ανατροφή. Η Mead, ειδικότερα, υποστήριξε με πάθος την πολιτισμική βάση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και προσωπικότητας – μια θέση που αργότερα υπερασπίστηκε ως απαραίτητη σε μια εποχή που οι αναγνωρισμένες εγγενείς διαφορές μπορούσαν εύκολα να παίξουν ως χαρτί στα χέρια της ευγονικής, του κοινωνικού δαρβινισμού και της ναζιστικής ιδεολογίας.

Ωστόσο, ο Ekman πίστευε ότι η βιολογία δεν οδηγούσε απλώς στην ατομική παραλλαγή, αλλά ήταν επίσης πηγή έμφυτης ομοιότητας, ύπαρξης κοινών χαρακτηριστικών. Σύμφωνα με τον Alan Fridlund, κοινωνικό και κλινικό ψυχολόγο στο Πανεπιστήμιο Santa Barbara της Καλιφόρνιας, η θεωρία του Ekman για τα συμπαντικά συναισθήματα βρήκε πρόθυμη αποδοχή στις μεταπολεμικές δεκαετίες, καθώς ο κόσμος αγωνιζόταν για ενότητα και ειρήνη. «Η πιο δημοφιλής διαφήμιση στην ιστορία της τηλεόρασης είχε ανθρώπους από διάφορες κουλτούρες, με εθνικές ενδυμασίες, στην κορυφή ενός βουνού να τραγουδούν από κοινού: «Θα ήθελα να αγοράσω στον κόσμο μια κόκα κόλα», μου είπε ο Fridlund. «Υπήρχε αυτή η διάθεση στον αέρα ότι είμαστε όλοι ένας λαός, ένας κόσμος και όλοι μπορούμε να τα πάμε καλά μεταξύ μας».

Παρά την υπόσχεσή της να ξεπεράσει τις προκαταλήψεις, τελικά η ιδέα «ένας λαός, ένας κόσμος» φαίνεται να πήρε την ίδια κατεύθυνση με τη φυλετική αχρωματοψία: επέβαλε ένα περιορισμένο αγγλόφωνο μοντέλο στα ανθρώπινα συναισθήματα, εδραιώνοντας μια δυτική προοπτική στην έρευνα και εξαλείφοντας κάθε είδους διαφορά από το οπτικό πεδίο. Τώρα, οπλισμένοι με πιο εξελιγμένες μεθόδους και νέα δεδομένα, ένας αυξανόμενος αριθμός επιστημόνων ρίχνει τις παρωπίδες της οικουμενικότητας και βλέπει, αντί αυτής, μια εκπληκτική ποικιλία καταστάσεων και εμπειριών που αλλάζουν την κατανόησή μας για το τι είναι πραγματικά τα συναισθήματα.

Και αν τα υποκείμενα δεν αναγνώριζαν πραγματικά τα συναισθήματα αλλά απλώς έκαναν θεωρητικές εικασίες;

Ο Fridlund ήταν από τους πρώτους που αμφισβήτησε την οπτική των Βασικών Συναισθημάτων. Στις αρχές της ακαδημαϊκής του καριέρας, ήταν συνεργάτης του Ekman. Είχαν συγγράψει ακόμη και ερευνητικές εργασίες μαζί. Έπειτα δέχθηκε θέση καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και γνώρισε τον W. John Smith, ο οποίος μελετούσε πτηνά. Από τον Smith και άλλους στο Πανεπιστήμιο Penn, ο Fridlund έμαθε για τις πρόσφατες εξελίξεις στην επικοινωνία των ζώων, οι οποίες κλόνισαν βαθιά την εμπιστοσύνη του στη Θεωρία της Οικουμενικότητας. Προηγουμένως, όπως είπε ο Fridlund, τα ζώα θεωρούνταν ως αυτόματα που οδηγούνταν από αντανακλαστικά και «η Θεωρία των Βασικών Συναισθημάτων που υποστήριξε ο Ekman είχε κολλήσει σε αυτό το καλούπι… Τα συναισθήματά μας ξεπηδούσαν όταν πατιόντουσαν αυτά τα «κουμπιά» (triggers) που ήμασταν όλοι καλωδιωμένοι να έχουμε». Όμως με τον καιρό, οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι τα ζώα επικοινωνούσαν με εξαιρετικά στρατηγικούς και επιδέξιους τρόπους, χρησιμοποιώντας μια σειρά σημάτων για να διαπραγματευτούν τις αλληλεπιδράσεις τους με άλλους – απογόνους, εχθρούς, επιθυμητούς συντρόφους. «Τα έχασα με το γεγονός ότι οι εξελικτικοί βιολόγοι αναγνώριζαν πολύ περισσότερο την αξία των ζώων από ό,τι των ανθρώπων οι θεωρητικοί του Βασικού Συναισθήματος».

Για δεκαετίες μετά τις αρχικές μελέτες, η Θεωρία της Οικουμενικότητας του Ekman παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αδιαμφισβήτητη, προκαλώντας μια εποχή έντονης έρευνας για τα ανθρώπινα συναισθήματα που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Οι πρώτες σοβαρές ρωγμές άρχισαν να εμφανίζονται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν οι ψυχολόγοι Andrew Ortony και James Russell δημοσίευσαν δύο πολύ σημαντικές κριτικές των ευρημάτων του Ekman. Ο Russell πρόσφερε μια λεπτομερή περιγραφή διαφόρων μεθοδολογικών σφαλμάτων, όπως το παράδειγμα της υποχρεωτικής επιλογής στο οποίο τα υποκείμενα πρέπει να αντιστοιχίσουν ένα πρόσωπο με μια λέξη συναισθήματος από μια λίστα με δεδομένες επιλογές. Και αν, ρώτησε ο Russell, τα υποκείμενα δεν αναγνώριζαν πραγματικά τα συναισθήματα που διάλεξαν; Αν έκαναν απλώς θεωρητικές εικασίες;

Η Θεωρία των Βασικών Συναισθημάτων τέθηκε υπό ολοένα και περισσότερο έλεγχο κατά την επόμενη δεκαετία, αλλά, σύμφωνα με τον ψυχολόγο Carlos Crivelli, επρόκειτο κυρίως για «συζητήσεις πολυθρόνας». Το κρίσιμο τεστ για την καθολικότητα των συναισθημάτων θα στρεφόταν τελικά σε μελέτες απομονωμένων αυτόχθονων κοινωνιών, όπου τυχόν παρατηρούμενες διαπολιτισμικές ομοιότητες δεν θα μπορούσαν να οφείλονται στη δυτική επιρροή. Παραδόξως, δεν είχαν διεξαχθεί τέτοιες μελέτες μεταξύ 1976 και 2008. «Στο τέλος, ο Ekman πάντα έλεγε: «Λοιπόν, εγώ ήμουν εκεί, εσύ δεν ήσουν εκεί», μου είπε ο Crivelli. Έτσι, όταν ο ανθρωπολόγος Sergio Jarillo de la Torre του ζήτησε να συμμετάσχει σε μια εκδρομή στην Παπούα Νέα Γουινέα, τον αρχικό χώρο των μελετών του Ekman, ο Crivelli είδε την ευκαιρία να θέσει σε δοκιμασία την «βασική αλήθεια» των συμπαντικών συναισθημάτων.

Η αμφισβήτηση μιας καθιερωμένης θεωρίας δεν θα ήταν ποτέ εύκολη. «Έπρεπε να κάνουμε την τέλεια μελέτη», είπε ο Crivelli. «Πολύ καλύτερα από τις προηγούμενες». Τον ρώτησα λεπτομέρειες. Χαμογέλασε συνωμοτικά. «Δεν μου άρεσε η περιπέτεια, επιτρέψτε μου να σας πω». Όταν ο Crivelli μιλάει για τη δουλειά του, οι λέξεις ξεπετάγονται από μέσα του σαν να ήταν εκεί όλη την ώρα, στην άκρη της γλώσσας του, περιμένοντας το σύνθημα για να ξεχυθούν. Δεν έχει καμία προφανή ανάγκη να σταματήσει για να σκεφτεί ή να πάρει μια ανάσα και, όταν θέλει να τονίσει ένα σημείο, κουνάει τα χέρια του γουστόζικα, σαν να είναι εξοργισμένος με τη φτώχεια του λόγου.

Ο Crivelli και ο Jarillo de la Torre έφτασαν για πρώτη φορά στην Παπούα Νέα Γουινέα το 2013. Για το ταξίδι 200 χιλιομέτρων μεταξύ της ηπειρωτικής χώρας και του στόχου τους – τα νησιά Trobriand – νοίκιασαν ένα φορτηγό πλοίο για να μεταφέρει τα δώρα που είχαν αγοράσει για τους ντόπιους. (Οι κάτοικοι της περιοχής λειτουργούν με ανταλλακτική οικονομία). Το φορτίο περιείχε «ό,τι μπορείτε να φανταστείτε» που θα μπορούσε να αποκτηθεί με λιγότερο από 3.000 δολάρια – από γλάστρες και μαχαιροπίρουνα μέχρι σαπούνι, επιδέσμους, παρακεταμόλη, ρολά με υφάσματα και, το καλύτερο από όλα για ένα μέρος χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, λάμπες πετρελαίου. Στην ακτή, τα περιεχόμενα του σκάφους ξεχύθηκαν σε μια περιοχή πλάτους πολλών μέτρων: ένας σκουπιδότοπος υπερτιμημένων κινεζικών εισαγωγών τα οποία, σε αυτή τη γωνιά του κόσμου, η αλχημεία της ανάγκης τα μετέτρεπε σε θησαυρό.

@De Montfort University

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες μελέτες που βασίζονταν σε μεταφραστές, ο Crivelli έμαθε την τοπική γλώσσα και βούτηξε ολοκληρωτικά στη ζωή στο νησί. Όσο γινόταν, ήθελε να εμποδίσει τη δυτική κουλτούρα να διαστρεβλώσει την οπτική του ή να αφήσει να εισχωρήσουν ασυνείδητες κρυφές προκαταλήψεις στην έρευνα. Χρησιμοποιώντας μια ποικιλία αυστηρών διαδικασιών δοκιμών και δειγματοληψίας, η ομάδα του Crivelli διεξήγαγε αρκετές μελέτες (τρεις που έχουν δημοσιευτεί μέχρι στιγμής και μια άλλη υπό προετοιμασία) που θέτουν σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά στη Θεωρία της Καθολικότητας.

Οι κάτοικοι του νησιού «διάβασαν λάθος» το πρόσωπο του φόβου (μάτια ορθάνοιχτα, στόμα λαχανιασμένο) ως θυμωμένο και απειλητικό

Σε ένα πείραμα, που δημοσιεύτηκε το 2016, μόλις το 7% των υποκειμένων της έρευνας στο νησί Trobriand αναγνώρισαν σωστά τον θυμό από τις φωτογραφίες με τις εκφράσεις συναισθημάτων. Το πρωτότυπο πρόσωπο αηδίας, με τη σειρά του, θεωρήθηκε συχνά ως λυπημένο, θυμωμένο ή φοβισμένο. Μόνο το χαμογελαστό πρόσωπο, από την ισχνή πλειοψηφία των εθελοντών (58%), αντιστοιχήθηκε με την ευτυχία. Αντίθετα, μια ομάδα ελέγχου στην Ισπανία, στην οποία έδειξαν τις ίδιες φωτογραφίες, εντόπισε σωστά τα απεικονιζόμενα συναισθήματα στο 93% των περιπτώσεων, κατά μέσο όρο. Σε μια άλλη μελέτη, ο Crivelli διαπίστωσε ότι οι κάτοικοι του Trobriand συνεχώς και με συνέπεια «διάβαζαν λάθος» το παραδειγματικό πρόσωπο του φόβου – μάτια ορθάνοιχτα, στόμα λαχανιασμένο – θεωρώντας το θυμωμένο και απειλητικό. Και όταν η τυπική διαδικασία αναγκαστικής επιλογής ήταν χαλαρή, περίπου το ένα πέμπτο των υποκειμένων επέμεναν ότι δεν ήξεραν τι συναίσθημα έβλεπαν όταν τους παρουσίαζαν ένα λυπημένο ή αηδιασμένο πρόσωπο. (Στην πραγματικότητα, σε αυτή τη μελέτη, η πιο κοινή απάντηση σε όλα εκτός από το χαρούμενο πρόσωπο δεν ήταν καθόλου μια λέξη συναισθήματος αλλά «gibulwa», που μεταφράζεται χονδρικά ως επιθυμία αποφυγής κοινωνικής αλληλεπίδρασης.)

@De Montfort University

Τα ευρήματα του Crivelli, παράλληλα με μιας άλλης ομάδας που εργάζεται στην Αφρική, είναι δύσκολο να ευθυγραμμιστούν με τη Θεωρία της Καθολικότητας, αλλά όχι με την οπτική που αποκαλώ Θεωρία της Διαφορετικότητας (Diversity Thesis). Γνωστή και ως ψυχολογικός κονστρουξιονισμός, αυτή η εναλλακτική θεωρία εμφανίστηκε στο προσκήνιο το 2003, με μια εργασία του Russell που, μέχρι σήμερα, είναι από αυτές που έχουν παρατεθεί περισσότερο ως έγκυρη αναφορά από άλλους ερευνητές στη συναισθηματική επιστήμη. Σε αυτήν, ο Russell παρουσίασε ένα νέο όραμα για τους περίπλοκους τρόπους με τους οποίους η φύση και η ανατροφή αλληλεπιδρούν για να παράγουν τις οικείες αλλά αινιγματικές καταστάσεις που γνωρίζουμε ως τα συναισθήματά μας.

Ξεκινά με αυτό που ονομάζει «πυρηνικό θυμικό» (core affect) – μια γενική, αδιαφοροποίητη αίσθηση του σώματός μας στον κόσμο, πάντα παρούσα στο παρασκήνιο. Σκεφτείτε το ως ένα βαρόμετρο που λαμβάνει μερικές πολύ βασικές μετρήσεις του εσωτερικού μας περιβάλλοντος και στη συνέχεια τις καθιστά διαθέσιμες στη συνείδηση με ευρείες πινελιές: αισθάνεστε καλά ή άσχημα, σε λήθαργο ή γεμάτοι ενέργεια; Σύμφωνα με τον Russell, το «πυρηνικό θυμικό» είναι η έμφυτη, κοινή συναισθηματική μας βάση, ένα είδος «ελάχιστης οικουμενικότητας». Θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξήγηση της υψηλής διαπολιτισμικής επικάλυψης που βρήκαν ο Ekman και οι άλλοι στον προσδιορισμό της ευτυχίας, για παράδειγμα.

Ωστόσο, το «πυρηνικό θυμικό» δεν μπορεί να εξηγήσει την τεράστια ποικιλία των λεπτών συναισθηματικών καταστάσεων στις οποίες βρισκόμαστε. Η ικανοποίηση, για παράδειγμα, διαφέρει από τη χαρά και η ευτυχία διατρέχει τη γκάμα από τον αχαλίνωτο ενθουσιασμό στην ήρεμη ικανοποίηση. Το δέος μου φαίνεται ακόμα πιο περίπλοκο, το κράτημα του φόβου και της έκστασης στην ίδια έκπληκτη ανάσα, ατενίζοντας μια ισχυρότερη δύναμη. Πιο πρακτικά, με τις αρνητικές καταστάσεις υψηλής διέγερσης όπως ο θυμός και ο φόβος, πώς φτάνουμε από αυτές τις απλές, αδιαφοροποίητες αισθήσεις στον πραγματικό θυμό ή φόβο με σάρκα και οστά – συναισθήματα που βιώνουμε με έντονη ένταση, βάθος και λεπτομέρεια;

Σύμφωνα με τη Θεωρία της Διαφορετικότητας, εδώ είναι που μπαίνουν στο παιχνίδι η γλώσσα και ο πολιτισμός: παρέχουν τις λεπτομέρειες και εφοδιάζουν με τους ορισμούς που χρησιμοποιούνται για την ανάλυση της διάθεσης του συναισθήματος. Κατηγοριοποιούμε τις αισθήσεις μας για να τις κάνουμε κατανοητές και αυτή η πράξη του να προσδίδουμε νόημα στις εικόνες χαμηλής ανάλυσης που παράγει το σώμα μας, τις μετατρέπει στις αιμορραγούσες, παλλόμενες Technicolor εμπειρίες που αναγνωρίζουμε ως συναισθήματά μας. Όταν εφαρμόζετε μια ετικέτα στην τρέχουσα κατάστασή σας – ας πούμε, «φόβος» – δεν επικαλείστε απλώς ένα σύμβολο. Συγκεντρώνεται επίσης ένας τεράστιος όγκος δεδομένων που σχετίζονται με τον φόβο – οτιδήποτε, από ενδεικτικά σημάδια έως οπτικές ενδείξεις, περιβάλλον πλαίσιο, πιθανές αιτίες, πολιτισμικά νοήματα και αναμενόμενες συνέπειες, όλα προερχόμενα από προηγούμενες εμπειρίες φόβου και αποθηκευμένα σε ένα νοητικό μοντέλο ή σενάριο. «Το να βιώνεις φόβο», γράφει ο Russell, «σημαίνει ότι αντιλαμβάνεσαι μια ισχυρή ομοιότητα μεταξύ της τρέχουσας κατάστασης στην οποία βρίσκεσαι και το νοητικό σενάριο που έχεις για τον φόβο».

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συναισθήματα ακολουθούν μια προκαθορισμένη ακολουθία ή ότι η νέα θεωρία απλώς ανταλλάσσει ένα βιολογικό πρόγραμμα με ένα επίκτητο, που έχει διαμορφωθεί μέσω εκπαίδευσης. Μάλλον, από τη σκοπιά της Θεωρίας της Διαφορετικότητας, τα συναισθήματα αναδύονται, όπως ένας πίνακας παίρνει μορφή από ένα πρόχειρο σκίτσο: οι τυχαίες κηλίδες χρώματος ενώνονται σε μοτίβα που σημαίνουν κάτι, η καλλιτέχνης στριμώχνει το χρώμα, συμπληρώνει λεπτομέρειες, οι πινελιές της γίνονται προοδευτικά πιο λεπτές, όσο το όραμά της αποκρυσταλλώνεται.

Τα συναισθήματα συναρμολογούνται με παρόμοιο τρόπο, από τα θολά περιγράμματα του πυρηνικού θυμικού, καθώς ο εγκέφαλός μας δημιουργεί διαστρωματώσεις «εννοιών συναισθημάτων» ποικίλης ευαισθησίας και ιδιαιτερότητας. Αυτές οι έννοιες αντλούνται από το σχετικό νοητικό σενάριο για να ταιριάξουν και να νοηματοδοτήσουν την εκάστοτε κατάσταση, κατασκευάζοντας, στην πορεία, ένα συναισθηματικό επεισόδιο. Αυτό που βιώνουμε διαμορφώνεται από μια συρροή παραγόντων, όπως ακριβώς ένας πίνακας ζωγραφικής. Το αν θα καταλήξει Rothko ή Pollock ή Monet εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την παλέτα του καλλιτέχνη, το ταλέντο του στις αποχρώσεις, την ανατροφή του και τις πολιτιστικές του επιρροές. Αυτά τα πράγματα – η συναισθηματική μας παλέτα, το πρώιμο περιβάλλον στο οποίο ο εγκέφαλός μας κωδικοποίησε τα σενάρια των συναισθημάτων του, η ευρύτερη κουλτούρα που έδωσε στους γονείς μας τα εγχειρίδια, τους χάρτες και τα πρότυπα συναισθημάτων: όλα αυτά τα πράγματα διαμορφώνουν βαθιά τη συναισθηματική μας εμπειρία.

The Scream by Edvard Munch, 1893 – Nasjonalgalleriet

Ο πολιτισμός δεν προσθέτει απλώς τοπικό χρώμα: διαμορφώνει βαθιά το περιεχόμενο της συναισθηματικής μας ζωής

Η κατασκευή των συναισθημάτων βρίσκεται επίσης σε υψηλή θέση, επομένως δύο επεισόδια φόβου ή θυμού ή θλίψης δεν χρειάζεται να μοιράζονται τα ίδια δομικά χαρακτηριστικά. Εάν αισθάνεστε φόβο, τα μάτια σας μπορεί να ανοίξουν διάπλατα, υποστηρίζει ο Russell – αλλά μόνο σε περιπτώσεις που ένα ευρύτερο οπτικό πεδίο μπορεί να σας βοηθήσει να αποφύγετε μια απειλή. Ομοίως, μπορεί να θέλετε να φύγετε μακριά- ή να καθίσετε και να μελετήσετε για τις αυριανές εξετάσεις. Θα μπορούσε να υπάρχει, στην πραγματικότητα, ένας άπειρος αριθμός πιθανών συναισθηματικών καταστάσεων χωρίς διακριτές υπογραφές που μας επιτρέπουν να τις διαχωρίζουμε καθαρά από άλλα ψυχικά φαινόμενα. Σύμφωνα με τον Russell, τίποτα λιγότερο από το σύνολο της ψυχολογίας δεν μπορεί να περικλείσει και να εξηγήσει επαρκώς κάθε περίπτωση ανθρώπινου συναισθήματος. Εάν αυτό είναι αλήθεια, αναμφίβολα θα απογοητεύσει τους επιστήμονες. Αλλά κάθε άλλο ανθρώπινο ον, φαντάζομαι, θα έβρισκε παρηγοριά γνωρίζοντας ότι ακόμη και οι πιο ασήμαντες κρίσεις οργής μας μπορεί να κρύβουν κάποια βαθιά νοημοσύνη του οργανισμού μας. Ότι, αντί να είναι τα απομεινάρια της κτηνώδους φύσης μας που ξεσπούν για να μας βασανίσουν ή να μας φέρουν σε αμηχανία, τα συναισθήματά μας μπορεί να είναι περίπλοκες πράξεις νοηματοδότησης που μας δείχνουν ποιοι είμαστε – μπερδεμένοι και εκλεπτυσμένοι, ακόμη και ανεξιχνίαστοι στον ίδιο μας τον εαυτό. Επίσης, πραγματικά πολύ, πολύ διαφορετικοί.

Η Θεωρία της Διαφορετικότητας είναι ακόμα νέα και αμφιλεγόμενη, αλλά τα στοιχεία που υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς της αυξάνονται γρήγορα. Μια εντυπωσιακή αντιπολίτευση στην άποψη του Βασικού Συναισθήματος έχει αναδυθεί τα τελευταία χρόνια, με αιχμή του δόρατος τη Lisa Feldman Barrett, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Northeastern University της Βοστώνης, και τους μαθητές της. Η Kristen Lindquist στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας ήταν από τα πρώτα μέλη του εργαστηρίου της Barrett την εποχή που, όπως μου είπε, «οι άνθρωποι έλεγαν: «Αυτό είναι τρελό, αυτό είναι αίρεση». Εκείνη, από την άλλη, ένιωθε να βρίσκεται στο κατώφλι μιας επανάστασης. «Ένιωσα ότι ήρθε η ώρα. θα αλλάξουμε την αφήγηση».

Η αρχική έρευνα της Lindquist είχε ως στόχο να δείξει πώς οι εγκέφαλοι κατασκευάζουν τα συναισθήματα επί τόπου, κατηγοριοποιώντας το πυρηνικό θυμικό. Σε μια μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2008, ζητήθηκε από ορισμένα άτομα να αφηγηθούν μια ιστορία που σχετίζεται με τον φόβο, την ώρα που άλλοι στοχάζονταν πάνω στον θυμό ή σε ένα ουδέτερο θέμα. Η Lindquist ανακάλυψε ότι, όταν οι προετοιμασμένοι για φόβο συμμετέχοντες άκουσαν μια θορυβώδη μίξη Holst και Carmina Burana, σχεδιασμένη για να τους φέρει σε μια πολύ διεγερμένη, δυσάρεστη κατάσταση, αργότερα επέδειξαν πολύ μεγαλύτερη αποστροφή κινδύνου – ένα έμμεσο μέτρο φόβου – από τους υπόλοιπους. Φαινόταν ότι η έννοια του φόβου, που έγινε πιο προσιτή στο μυαλό αυτών των υποκειμένων, είχε προσκολληθεί στην ελεύθερα αιωρούμενη αρνητική τους συναισθηματική κατάσταση και την είχε μετατρέψει σε μια πραγματική εμπειρία φόβου.

Εάν τα συναισθήματα εξαρτώνται από έννοιες που εφαρμόζονται σε εσωτερικές καταστάσεις, τότε ο πολιτισμός παίζει βασικό ρόλο στη συναισθηματική μας ζωή, διαμορφώνοντας τα σχετικά νοητικά σενάρια. Σε μια μελέτη του 2018, μια ομάδα πολιτιστικών ψυχολόγων, συμπεριλαμβανομένων των Michael Boiger και Batja Mesquita στο Πανεπιστήμιο του Leuven, εξέτασαν εμπειρίες ντροπής από εκατοντάδες Αμερικανούς, Ιάπωνες και Βέλγους. Οι ερευνητές τροφοδότησαν τις ομάδες δεδομένων που συνέλεξαν σε έναν αλγόριθμο ομαδοποίησης για την αναζήτηση μοτίβων. Ο αλγόριθμος «έφτυσε» τρεις διαφορετικούς τύπους ντροπής, με τον κάθε έναν από αυτούς να κυριαρχεί σε κάθε υπό μελέτη πολιτισμό. Οι περισσότεροι Αμερικανοί, για παράδειγμα, ένιωθαν ντροπή όταν αποκαλύπτονταν τα προσωπικά τους ελαττώματα, ένα μοτίβο που συνάδει με μια κουλτούρα η οποία δίνει μεγάλη σημασία στο άτομο. Για τους Ιάπωνες, από την άλλη πλευρά, οι καταστάσεις που αποκάλυπταν τις προσωπικές τους αδυναμίες όχι μόνο δεν προκαλούσαν ντροπή, αλλά δεν λαμβάνονταν καθόλου σοβαρά υπόψη. Αντίθετα, συνεπείς με τις αλληλεξαρτώμενες πολιτιστικές τους αξίες, το να εξευτελίζονται δημοσίως ήταν αυτό που ντρόπιαζε την πλειοψηφία των Ιαπώνων συμμετεχόντων στην έρευνα. (Οι Βέλγοι επέδειξαν ένα είδος ντροπής που τοποθετείται κάπου ανάμεσα στα άλλα δύο.) Αυτό που υποδηλώνουν αυτά τα ευρήματα είναι ότι ο πολιτισμός δεν προσθέτει απλώς τοπικό χρώμα: διαμορφώνει βαθιά το περιεχόμενο της συναισθηματικής μας ζωής. Αντί να χαρακτηρίζονται ως κάτι που «έχουμε», «βιώνουμε» ή «αισθανόμαστε» –δηλαδή στατικά, δεδομένα– τα συναισθήματα, όπως υποστηρίζουν οι Boiger και Mesquita, είναι δυναμικές, χωροθετημένες διαδικασίες, που μας βοηθούν να πλοηγούμαστε στα κοινωνικά περιβάλλοντα όπου ζούμε.

@Cottonbro, Pexels

Η Yulia Chentsova-Dutton μεγάλωσε σε μια απομονωμένη πόλη στα βουνά του Καυκάσου στην τότε Σοβιετική Ένωση. Στα 16 της, ταξίδεψε με ένα πρόγραμμα ανταλλαγής με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως μέρος μιας διπλωματικής προσπάθειας για την αναθέρμανση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. «Μια από τις φράσεις που επαναλάμβαναν οι άνθρωποι όταν χαιρετούσαν την αντιπροσωπεία μας ήταν: “Τελικά, όλα τα παιδιά χαμογελούν στην ίδια γλώσσα”. Και θυμάμαι ότι καθόμουν εκεί και σκεφτόμουν, τι λένε;» Τελικά συνειδητοποίησε ότι οι Αμερικανοί οικοδεσπότες της ήταν υπερβολικά πρόθυμοι να κολλήσουν σε οποιεσδήποτε ομοιότητες μεταξύ των ιδίων και των Σοβιετικών καλεσμένων τους, επειδή «ήθελαν να δουν ως πιο ανθρώπινα αυτά τα παιδιά του εχθρού».

Η Τσέντσοβα-Ντάτον τελικά σπούδασε πολιτιστική ψυχολογία, η οποία της πρόσφερε τα εργαλεία για να διερευνήσει τη διαίσθησή της ότι στην πραγματικότητα δεν είμαστε το ίδιο. Αντιμετώπισε ένα μοντέλο συναισθημάτων που είχε αλλάξει ελάχιστα από τη δεκαετία του 1970, που επέμενε ότι «οι γραμμές καθορίζονται από την εξέλιξη και ο πολιτισμός χρωματίζει μόνο λίγο στην επιφάνεια». Όμως τα πράγματα αλλάζουν. Οι εξελισσόμενες μέθοδοι τις τελευταίες δύο δεκαετίες μάς έδειξαν ότι ο πολιτισμός και η βιολογία αλληλεπιδρούν με θεμελιώδεις και περίπλοκους τρόπους και οι διαφορές στα συναισθήματα, που προηγουμένως δεν είχαν ανιχνευθεί, γίνονται πλέον ξεκάθαρες.

Αυτές οι διαφορές μπορεί να είναι εντυπωσιακές. «Ρωτώ τους Αμερικανούς συμμετέχοντες στην έρευνά μου πώς αισθάνονται», μου λέει. «Τους δίνω μια λίστα με συναισθήματα. Ολοκληρώνουν με αυτήν τη λίστα σε λιγότερο από ένα λεπτό.» Με τους Κινέζους συμμετέχοντες, η ίδια εργασία χρειαζόταν πολλά λεπτά για να ολοκληρωθεί. Στην Γκάνα, το πείραμα έφτασε στα όρια της «καταστροφής». «Οι μαθητές μου κάθονταν εκεί με αυτή τη μία σελίδα με όρους συναισθημάτων για 30-40 λεπτά, μόνο για εκείνη τη σελίδα. Και όταν τους ρωτούσα τι συμβαίνει, μου έλεγαν: «Λοιπόν, καταλαβαίνω όλες τις λέξεις… αλλά πώς πρέπει να ξέρω τι νιώθω; … Και ως ερευνήτρια συναισθημάτων και πολιτιστική ερευνήτρια, έμεινα έκπληκτη, γιατί το γεγονός ότι οι άνθρωποι ξέρουν πώς νιώθουν ήταν κάτι που ποτέ δεν είχα αμφισβητήσει».

@Alex Green, Pexels

Είναι σύνηθες, στη Δύση, να υποθέτουμε ότι, για να μην έχουν οι άνθρωποι συνείδηση των εσωτερικών τους καταστάσεων, κάτι πρέπει να έχει πάει στραβά. Πιθανότατα θα υποπτευθούμε απώθηση συναισθημάτων και θα προτείνουμε έναν θεραπευτή για να τους βοηθήσει να φέρουν στο φως και να αντιμετωπίσουν τα συναισθήματα που έχουν καταπιέσει. Όταν μίλησα με τον Boiger, ανέφερα τις παρατηρήσεις της Chentsova-Dutton. Είπε ότι του θύμισαν μια μελέτη που έκανε με Ιάπωνες, στην οποία τους ρώτησε πώς νιώθουν. Η ερώτησή του μπέρδεψε ορισμένους συμμετέχοντες. Εξαρτάται, είπαν: τι θα έκανε ο άλλος; «Δεν είχε νόημα για εκείνους το να νιώθουν κάτι για τον εαυτό τους… Είναι πολύ περισσότερο ένας χορός και το συναίσθημα θεωρείται κάτι που συμβαίνει μεταξύ δύο ανθρώπων».

Οι Αμερικανοί αναφέρουν θλίψη, ενώ οι Κινέζοι συμμετέχοντες παρατηρούν ανατριχίλες, ιδρωμένες παλάμες και μυϊκούς πόνους

Εν μέρει, τέτοια ευρήματα μπορεί να αντικατοπτρίζουν διαφορές στις πρώιμες πρακτικές κοινωνικοποίησης. Σε πολλούς μη δυτικούς πολιτισμούς, οι γονείς χρησιμοποιούν περιορισμένο εύρος λέξεων συναισθημάτων με τα παιδιά τους, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα σε συμπεριφορές ή σωματικές αλλαγές. Ο Qi Wang, καθηγητής ανθρώπινης ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο Cornell της Νέας Υόρκης, παρατήρησε ότι, όταν οι Ευρω-αμερικανοί γονείς μοιράζονται αναμνήσεις με τα παιδιά τους, τείνουν να εστιάζουν στα συναισθήματα του ίδιου του παιδιού και στον μοναδικό ρόλο του στην κατάσταση. Αντίθετα, οι Αμερικανοί γονείς με καταγωγή από την Ανατολική Ασία προτιμούν να τονίζουν τη σχέση των παιδιών τους με άλλους, χρησιμοποιώντας κοινές αναμνήσεις για να αναδείξουν κοινωνικούς κανόνες και να εμφυσήσουν μαθήματα για μελλοντική συμπεριφορά. Σύμφωνα με τον Wang, τέτοιες συνομιλίες χρησιμεύουν για τη μετάδοση πολιτιστικών αξιών, καθοδηγώντας το τι εσωτερικεύεται και τι αναστέλλεται κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Δομώντας το εξωτερικό μας περιβάλλον με συγκεκριμένους τρόπους, οι γονείς μας δομούν και τα εσωτερικά μας τοπία.

@ Pavel Danilyuk, Pexels

Δεδομένου ότι τα «τοπία» που έχουν εξερευνήσει οι ερευνητές μέχρι στιγμής αποδεικνύονται σχεδόν αποκλειστικά Δυτικά, τίθεται το εξής ερώτημα: θα μπορούσε η ενασχόλησή μας με τα συναισθήματα να αντανακλά, εν μέρει, μια πολιτισμική προκατάληψη; «Τα περιεχόμενα του μυαλού μας ανά πάσα στιγμή παράγουν πολλές διαφορετικές αλλαγές τις οποίες μπορούμε ενδεχομένως να παρακολουθήσουμε και να επικεντρωθούμε σε αυτές», λέει η Τσέντσοβα-Ντάτον. Για να δώσουμε νόημα σε όλα αυτά τα «μπλιπ» που ξεμυτίζουν στην επίγνωσή μας, χαράσσουμε τον υποκειμενικό κόσμο σε σκέψεις, συναισθήματα και αντιλήψεις, αναμνήσεις και ονειροπολήσεις, διάφορους πόνους και πληγές. Είναι αξιοσημείωτο, όμως, ότι αυτός ο διαχωρισμός δεν φαίνεται να υπάρχει στον εγκέφαλο. Αντίθετα, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει μια σημαντική επικάλυψη στις περιοχές που επεξεργάζονται τις γνωστικές και τις συναισθηματικές καταστάσεις. Ωστόσο, «στη λαϊκή μας φαντασία, υπάρχουν αυτές οι ξεχωριστές φέτες και, στην αμερικανική κουλτούρα, το κομμάτι που συνδυάζεται με τα συναισθήματα είναι προνομιακό… Και έχουμε υποθέσει ότι αυτή η προνομιακή θέση στο προσκήνιο της συνείδησής μας είναι απλώς φυσική».

Σκεφτείτε τη λεγόμενη «κινεζική σωματοποίηση». Έρευνα στη δεκαετία του 1980 διαπίστωσε ότι οι Κινέζοι ασθενείς με κατάθλιψη δεν βίωναν την ασθένεια με τον «σωστό» τρόπο. Αντί για τα αναμενόμενα ψυχολογικά συμπτώματα, ανέφεραν διάφορους πόνους, έλλειψη ύπνου και εξάντληση, οδηγώντας τους μελετητές και τους γιατρούς να προβληματίζονται για τα συναισθήματα που έλειπαν. Αλλά για την Τσέντσοβα-Ντάτον, η εμπειρία της δυσφορίας ως σωματικής (δηλαδή, στο σώμα, διαφοροποιώντας το από το μυαλό) θα μπορούσε να είναι μέρος ενός γενικότερου μοτίβου αντίληψης αισθήσεων στην κινεζική κουλτούρα. Μια πρώτη υποστήριξη αυτής της υπόθεσης μπορεί να βρεθεί σε πρόσφατες μελέτες που εξέτασαν τις αντιδράσεις των συμμετεχόντων σε θλιβερές ταινίες ή μουσική. Οι Αμερικανοί συμμετέχοντες «αναφέρουν θλίψη και μετά τίποτα άλλο, ακόμα κι αν το ρωτήσεις». Οι Κινέζοι συμμετέχοντες, εν τω μεταξύ, τείνουν να παρατηρούν ένα ευρύ φάσμα αλλαγών στη φυσιολογία τους, συμπεριλαμβανομένης της ανατριχίλας, των ιδρωμένων παλαμών, της αύξησης των καρδιακών παλμών και των μυϊκών πόνων. «Από μια δυτική πολιτισμική προοπτική, το ονομάσαμε σωματοποίηση για να επισημάνουμε ότι αυτό είναι ένα ασυνήθιστο μοτίβο», μου είπε η Τσέντσοβα-Ντάτον. «Αλλά αν φανταστείτε μια οπτική που θα κοιτά από τη σκοπιά της κινεζικής κουλτούρας προς τα έξω, μπορείτε επίσης να την ονομάσετε ψυχολογικοποίηση».

@Cottonbro, Pexels

Όπως διαπιστώνω, δεν μπορώ, στην πραγματικότητα, να το φανταστώ. Είναι πιο εύκολο για μένα να φανταστώ την Τίνκερμπελ να πιέζει διακόπτες στο κεφάλι μου, παρά να αναλογιστώ, έστω και υποθετικά, το «σβήσιμο» του συναισθηματικού μου κόσμου. Οι σκέψεις και τα συναισθήματά μου είναι ο τρόπος με τον οποίο γνωρίζω τον εαυτό μου, το μέρος όπου περνάω τον περισσότερο χρόνο μου. Το να σκέφτομαι τα συναισθήματα όχι ως τη θεμελιωμένη αλήθεια της ύπαρξης αλλά ως έναν τρόπο κατανόησης – μια ενασχόληση με τον εαυτό, μια ψυχολογικοποίηση – είναι αδύνατο για εμένα. Κι όμως, δεν μπορώ παρά να εκτιμήσω την ποιητική δικαιοσύνη αυτής της αδυναμίας. Είναι χειροτεχνία διαφορετικής τάξης όταν η φύση και η ανατροφή συγκρούονται, όταν η βιολογία και ο πολιτισμός συγχωνεύονται για να δημιουργήσουν την ανθρώπινη ποικιλομορφία που υπερισχύει της φαντασίας. Η φαντασία της Pixar ωχριά μπροστά σε αυτό.

Στο τέλος, καταφέρνω να ξεκλέψω μια μικρή ματιά από την κινεζική θέα προς τα έξω, σε μια από τις πιο πρόσφατες εργασίες της Τσέντσοβα-Ντάτον, η οποία ξεκινά ως εξής:

Ο όρος λεξιθυμία περιγράφει ένα διαστατικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας που χαρακτηρίζεται, στο υψηλότερο επίπεδο, από μια ακραία και δυνητικά προβληματική τάση να σκέφτεται κανείς τη συναισθηματική του κατάσταση και να περιγράφει αυτές τις καταστάσεις σε άλλους… Οι ασθενείς με λεξιθυμία συχνά δεν ανταποκρίνονται καλά και μπορεί να απογοητεύονται από παραδοσιακές σωματοθεραπείες (βλέπε «Somatotherapy with the Garrulous Patient», Rolyat, 1980). Αν και τοπικές επιδημιολογικές μελέτες υποδηλώνουν ότι τα υψηλά επίπεδα λεξιθυμίας είναι σχετικά σπάνια, υπάρχουν μερικές ενδιαφέρουσες πολιτισμικές παραλλαγές. Όλο και περισσότερα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η λεξιθυμία είναι πολύ πιο συχνή στους λεγόμενους «WEIRD [Western, educated, industrialised, rich and democratic (ακρωνύμιο από τις λέξεις που μεταφράζονται ως Δυτικοί, μορφωμένοι, βιομηχανοποιημένοι, πλούσιοι και δημοκρατικοί)] ανθρώπους», οι οποίοι τείνουν να ζουν σε κοινωνίες όπου κυριαρχεί ένα ανεξάρτητο μοντέλο αυτο-ερμηνείας… Αντί να στοχεύουν στη θεραπεία της λεξιθυμίας, οι WEIRD κοινωνίες έχουν αναπτύξει πολλές γηγενείς προσεγγίσεις που ενθαρρύνουν τους ασθενείς με διάφορα προβλήματα υγείας να μιλήσουν εκτενώς για τα συναισθήματά τους.

Στην αρχή, δεν κατάλαβα ότι η συγγραφέας του άρθρου αστειευόταν. Το «ανέκδοτο» εμφανιζόταν στο πλαίσιο ενός επιστημονικού άρθρο, οπότε με έπιασε απροετοίμαστη. Πριν ενεργοποιηθεί το κριτικό φίλτρο μου, είχε προλάβει να εισχωρήσει το μήνυμα: ένα τρεμόπαιγμα κατανόησης. Και, καθώς άρχισα να αντιλαμβάνομαι την αίσθηση της δυτικής ανωτερότητάς μου, ένιωσα ένα νέο, άβολο συναίσθημα – για το οποίο είχα την σφοδρή επιθυμία να μιλήσω εκτενώς.

Πρωτότυπο Άρθρο: Elitsa Dermendzhiyska, Aeon

Μετάφραση – Οπτικοποίηση: Δάφνη Σκαλιώνη

www.ertnews.gr

Μπορεί επίσης να σας αρέσει...

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.